Ölçü Aleti Nedir?

Herhangi bir nesnenin, en, boy ve yükseklik (x,y,z) olarak eksenlerini, delik ve dış çaplarını, iç derinliklerini, kısacası tüm eksen, çap, girinti ve çıkıntılarını ölçmeye yarayan takımlara ölçü aleti denir. Kumpas, Mikrometre, Komparatör Saati, Salgı Komparatörü, Delik Mikrometresi gibi endüstriyel üretimde kullanılan Ölçü Aletleri Çeşitleri

Ölçü Aleti Çeşitleri Nelerdir?

Ölçü aletleri kullanım alanı açısından çok büyük bir çeşitliliğe sahiptir. Metre ve cetvel gibi basit ürünler de bu kategoriye girmek ile beraber, sanayide talepleri artmasını takiben, bu talepleri karşılamak için ürün grubuna yeni ürünler eklenmiştir. Sanayide kullanılmak üzere tasarlanmış bu ürünler, özellikle imalat sürecinde, üretilen ürünlerin ve bu ürünlerin üretiminde kullanılacak parça ve makinaların hassas ölçümlenmelerinde kullanılmak amacı ile tasarlanmış ve zamanla geliştirilmiştir.

Bu ürünlere ana kategoriler olarak örneklemeler yapacak olursak, özellikle endüstriyel alanda kullanılmak üzere tasarlanmış olan; kumpaslar, mikrometreler, komparatörler, mihengirler, gönyeler ve mastarlar olarak ana kategorilerinde sıralayabiliriz.

Ölçü aleti kullanım alanları

Bu ürünler, her türlü ölçüm faaliyetinde kullanılabildiği gibi, aslen kullanım alanları endüstriyel amaçlıdır. İmalat işlerinde, her türlü aşamada önem arz eden bu ürünler, kusursuz ve hassas bir üretim için her zaman vazgeçilmez önem arz etmektedir. Bu ürünlerin kullanım alanlarını ana kategorilerde özetlemek gerekir ise, şu şekilde belirtebiliriz.

Kumpaslar

Herhangi bir nesnenin farklı yüzeylerinin genişlik, yükselik veya derinliklerini ölçmeye yarayan ekipmanlardır. Ölçü aletlerinin en işlevsel ve en çok kullanılan grubu olan kumpaslar, halihazırda atölye, fabrika ve imalathanelerde vazgeçilmez denecek kadar zaruri ürünlerdir. Kumpaslar, ürün ve nesnelerin standart tüm eksen boylarını ölçebildiğinden bu tip ürünlerin temel ihtiyacı olarak da gösterilebilirler. Kullanım açısından da diğer ürün gruplarına göre en basit ölçü aletleridir.

Mikrometreler

Kullanım alanları ve kullanım amacı kumpaslara çok benzemek ile beraber, yapısal ve ölçüm hassasiyeti nedeni ile birçok farklılık göstermektedir. Aynı kumpaslarda olduğu gibi eksen ve çap ölçümlemeleri yapması ile beraber, hassasiyeti kumpaslara göre çok daha fazladır. Kumpaslar da mm ve inç cinsinden sonuçlar alabilirken, mikrometrelerde ise bu durum mikron düzeyindedir. Bu ürünlerde de iç çap mikrometresi (delik mikrometresi), dış çap mikrometresi ve merkezleme çeşitleri bulunmaktadır.

Komparatörler, Komparatör ve Salgı Saatleri

Diğer ürünlere göre kullanım alanları ve yapıları çok farklıdır. Komparatörler daha çok üretim/işleme öncesi veya esnasında ürün ve doğru merkezde ve ölçüde bağlandığını netleştirmek için kullanılır. Ayrıca üretim sonrası ürünlerin salgı ve eşmerkezliliğini ölçme amaçlı da kullanılır. Bazı modelleri imalat sürecindeki makine ve cihazlara bağlı ve senkronize olarak çalışmaktadırlar. Birçok çeşit olarak üretilen bu aletler, çeşitlerine göre üretilen bu ölçü aletlerinin en hassas salgı durumlarının bile ölçülmesine, delik içlerindeki hassas ölçülerin belirlenmesine yaramaktadırlar.

Mihengirler

İmal edilecek ürünlerin çeşitli eksenlerde, ölçüm ve işaretleme yapılabilmesine yarayan ölçü aletleridir. Üzerlerinde sabit tasarım kumpaslarda bulunan bu ürünlere, özel durumlarda çeşitli komparatörler de bağlanabilmektedir. Üretim esnasında yaşanabilecek aksaklık ve yanlış ölçümleri engellemek adına ve parça işleme aşamasında, rahatlıkla ölçü üzerinden çalışılabilmeye olanak tanıyan bu ürün, diğer ürünler gibi bir çok çeşit ve teknolojik yapıya sahip modelleri de grubunda barınmaktadır.

Gönyeler

Üretilecek ürün veya sabit nesnenin açısal olarak hassasiyetini belirleme ve kontrolünü sağlayan ölçü aletleridir. Bu aletler de birçok model ve çeşide ayrılmakta olup işlevsellik çeşitlerine göre değişmektedir. Bazı ürünlerin belirli açılarda üretilmesinde işlevsel olarak çok büyük rol sahibi olan bu ürünler, aynı zamanda buna paralel olarak ürünlerin genel doğrusallıklarını da sağlamaya yaramaktadır. Hatta bu durumlarda bu ürünler ile koordineli olarak gönye pleytleri de kullanılmakta olup, ürünlerin doğrusallık hassasiyetleri sağlamada yardımcı olmaktadırlar. Bu ürünler sayesinde hem yapım aşamasında doğrusallık ve açıları belirlememize, hem de bunların kontrolünü sağlamamızda büyük rol oynamaktadırlar.

Mastarlar

Ürünlerin düzlük, diş hatveleri ve çeşitli eksenleri gibi birçok durumunun kontrollerini sağlamaya yarayan ürünlerdir. Bu ürünler ölçtükleri yüzey tipleri, eksenleri ve hassasiyet toleransları açısından çok büyük bir çeşitliliğe sahiptir. Tiplerinin genel ismi ne kadar mastar olsa bile, birçoğu birbiri ile hem görsel hem yapısal olarak benzerlik göstermezler. Mesela mastar deyince akla ilk gelen diş mastarları diş hatvelerinin doğru açılıp açılmadığını kontrol ederken, diğer bir mastar tipi olan paralel setler yüzey ölçümleme de kullanılmaktadır. Diş mastarları hem diş ölçüleri hem iç ve dış diş (erkek-dişi/tampon-vida), hem de tolerans ölçüleri olarak bu ürün grubunun en çok ölçü ve cinsine sahip ürün grubudur. Diğer yüzeysel ölçümleme yapan mastar tiplerinde ise paralel setlerin yanı sıra bu grupta yer alan johnson mastarı gibi daha hassas ve işlevsel ürünleri ve özel istek ve ihtiyaçlara göre özel üretimleri de içlerinde barındırmaktadırlar. Ayrıca standart olarak üretilen diş mastarları, radüs mastarları, filler (sentil) mastarları da bu gruba dahil olan diğer ölçü aletleridir.

Ölçü aleti nasıl kullanılır?

Her ölçü aletinin kendi ölçüm durumuna göre kullanım şekli bulunmakla beraber;

Kumpas ile ölçme nasıl yapılır?

Genelde tek elle kullanılabilen ölçü aletleri olarak, daha büyük ölçümlü tiplerinde bu duruma izin vermemektedir. Bu ürünlerde eğer nesnenin dış ölçümlemesini gerçekleştirecekse, nesneyi iki çene arasına sıkıştırarak, iç ölçümleme gerçekleştirecekse arka iki çeneyi nesnenin içine sıkıştırarak, derinlik ölçecek isek gövde içerisindeki çubuğu derinliğin sonuna kadar iterek, gereken ölçüyü alırız.

Mikrometre ile ölçme nasıl yapılır?

Genelde iki elimizi birden kullanmamızı gerektirmekte olup, yeni teknoloji ürünlerde ise, tek elle ölçüm yapmayı sağlayan sistemler geliştirilmiştir. İç çap mikrometrelerinin kullanımında, çeneleri nesnenin iç çapındaki iki uç noktaya yerleştirip, mikrometre üzerinde bulunan ilk ölçü kolunu çok zorlamadan ve sonra 2. Ölçü kolunu ise mm’nin %1’i (0,01) ve hatta 0,001 hassas ayarı için çevirerek istenilen ölçüye ulaşılır. Dış çap mikrometresinde ise nesne çeneler arasına sıkıştırılarak ölçü kolu ile ayarı gerçekleştirilip, ölçü alınır. Merkezleme mikrometrelerinde ise dış bölgeye bakan çubukları merkezleme ölçülecek noktalara yerleştirerek, diğer ürünlerdeki işlemlerdeki gibi ölçü kolu ile gereken ayar yapılarak sonuca ulaşılır.

Komparatör ile nasıl ölçü alınır?

Genelde yardımcı ekipmanlara bağlanılarak sabitlenen bu ölçü aletleri, ölçüm yapacağı yüzeye, ölçüm çubuğu gelecek şekilde konumlandırılır. Gerekli olan baskı ölçüm yapılacak aralığa göre hesaplanarak oluşturulur. Daha sonra eğer işlenecek malzeme silindirik ise komparatör bir manyetik ayağa veya tutucuya sabitlenerek malzemeye devir verilir ve komparatör üzerindeki saat gözlenir ve sapmalara bakılarak salgı oranı görülebilir. Eğer malzeme silindirik değil ve düz yüzey hassasiyeti ve ölçüsü kontrol edilecek ise salgı komparatörü bir tutucuya bağlanarak (dik ve yataş işleme tezgahları veya manuel, konvansiyonel tezgahlarda) X ve Y yani yatay eksenlerde gezdirilerek yüzeydeki pürüz veya ölçü yanlışlığı gözlenebilir.

Mihengir ile nasıl ölçü alınır?

Tekli veya çiftli sütunlar üzerinde ilerleme yapılarak ölçüm alınabilen bu ürünler sabit bir materyal üzerinde hareket etmektedir. Üzerlerine, isteğe göre salgı alımında kullanılan çeşitli komparatörler takılarak da kullanılabilen bu ürünler, üzerinde bulunan kumpas yardımı ile ölçü alabilmekte ve isteğe göre çizecek ile beraber kullanılarak, ölçü işaretlemesi yapımında da kullanılırlar. Mihengirler özellikle işlenecek parça boyu çok önemli olduğu durumlarda ölçüyü doğru almak ve işlenecek malzemenin boyutlarında geri dönülmez hatalar yapılmasına engel olmak amacı ile kullanılmaktadır.

Gönye ile ölçü nasıl alınır

Çeşitli açıları belirlemek üzere üretilmiş bu ürünler, açısı belirlenecek ürünler üzerine tutularak, üzerinde bulunan ölçüm çizgileri vasıtası ile açı ölçümleri yapmaktadır.

Mastarlar

Çeşidine göre kullanım şekilleri değişmektedir. Örneğin bir diş mastarı eğer erkek ise iç dişin üzerine getirilerek, dişlere geçirilir ve dişlerin doğruluğu test edilir. Dişi diş mastarı ise dış diş üzerinde durumun tam tersi uygulanır. Yüzeysel diğer mastarlar ise, ürün konum ve düzlüklerinin doğrusallığı, mastarların dış yüzey doğrusallığı üzerinden kontrol edilerek ölçülmektedir. Radüs mastarları, diş (hatve) mastarları, kalınlık (sentil) mastarları gibi mastarlar ise aynı diğer mastarlar gibi yüzeysel olarak, gereken bölgelere getirilerek ölçümleri sağlanır.

Diş mastarlarında genelde iki ürün bulunmaktadır. Bunlardan biri geçer (Go) diğeri geçmez (No Go) olarak adlandırılır. Geçer ve geçmez mastarların kullanım amacını ise şöyle tanımlayabiliriz; Örnek olarak elinizde dış çapına M6 diş çektiğiniz silindirik bir parça var. Bu parçayı dişi mastara takıp içerisinde dişlerin ilerlediğini rahatlıkla görebiliyorsanız mastarda geçeri sağladığınız anlamına gelir. Diğer geçmez olarak adlandırılan mastara ürünün dişlerine oturttuğunuzda mastarın dişlerinde ilerlemiyor olması gerekir. Eğer ilerliyorsa diş çektiğiniz ürün hatalıdır. Buradan şu sonucu çıkarıyoruz, Elinizde diş çektiğiniz ürünün diş hatve ve dış çapının bir aralık içerisinde olması gerekiyor. Eğer bu aralık içerisindeyse diş çekilen malzeme, mastarların ikisi de görevini yapmalı yani geçer mastar geçmeli, geçmez mastar ise geçmemeli. Ancak her ikisi de geçiyor veya geçmiyor ise o durumda işlediğiniz parçada sorun olduğu anlamını taşır.

Tüm bu ürünlerin birçok teknolojik değişiklik gösteren tipleri bulunmaktadır. Ürünlerde ölçü okuma sistemleri değişiklik göstermektedir. Örneğin kumpaslarda, mikrometrelerde ve mihengirlerde mekanik, saatli ve dijital modeller, komparatörlerde saatli ve dijital modeller bulunmaktadır.

Ölçü Aleti fiyatları

Tüm bu ürünler kategorisi, ölçüm aralıkları ve teknolojilerine göre çeşitli fiyat aralıklarına sahiptirler. Ata Teknik Hırdavat ‘ta kumpaslar, mikrometreler, komparatörler, mihengirler, gönyeler ve mastarlar için en iyi fiyatları bulabilirsiniz. Ürünler için en güncel ve ekonomik fiyatları alabilmeniz için, iletişim kategorinde bulunan, telefon, whatsapp ve mail hatlarından, ayrıca iletişim sekmesinde bulunan ürün iletişim formu üzerinden daima hizmetinizdeyiz.